نگاهی به تئاتر ژاپن

نگاهی به تئاتر ژاپن

در 1388/08/20در: فرهنگ و هنر

تنظیم و گرد آوری : دکتر مجید امرایی؛ کارگردان و مدرس دانشگاه/

منبع:http://japanstudies.ir/post/580/

مجید امرایی؛ فارغ التحصیل کارشناسی ارشد تئاتر

نگاهی به نظرات و آثار ” شوجی ترایاما ” و جنبش تئاتر آوان‌گارد درژاپن جنبش‌های تئاتری آوانگارد از آغاز تا به امروز با بحران‌های اجتماعی، سیاسی هم پیوند بوده‌اند. چرا که پیشروان ( آوانگاردهای) کلاسیک، چه مدرنیست‌ها و چه پُست آوانگاردیسم ها که نظریه‌پردازان معاصر در پی تعریفی شفاف از آن هستند، به واژگون‌سازی الگوهای نهادینه شده زیبایی شناسی سنتی علاقه‌مند و پی‌جو بوده‌اند.

نقد پیشرو برخلاف انتظارها نقدی هراسناک است. آوانگاردها همان رویا بینانی هستند که “هولدرین” نظریه پرداز این عرصه درباه ‌شان چنین می‌گوید: « جامعه همواره از اعضای رویابین خود متنفر و در هراس است.» نهضت آوانگارد ژاپن نیز از ترسیم فوق مستثنی نیست.

ژاپن پس از جنگ با بحران‌های طبیعی پی در پی اجتماعی و فرهنگی، زمینه‌ مناسبی را جهت ظهور هنرمندانی چون شوجی ترایاما(83 – 1938)، ” کازواو اونو” و” تاتسومی هیجی‌کاتا” فراهم آورد.

شوجی ترایاما(Shuji Terayama) از بنیان‌گذاران تئاتر آوانگارد ژاپن مانند دیگر هنرمندان ژاپنی کودکی خود را در فضای دهشتناک و رادیکالِ جنگ جهانی دوم گذراند. جنگی که علاوه بر خرابی های فراوان ترس، اضطراب و فِقدان‌های روانیِ عظیمی را برای مردم ژاپن به ارمغان آورد.

در آموری(Amori) زادگاه ترایاما بیش از 30 هزار نفر کشته شدند. وی پس از اتمام جنگ که پدرش نیز در آن کشته شده بود در 1954، تحصیل رشته زبان و ادبیات ژاپنی را در دانشگاه” واسدا ” به پایان می‌رساند.

1967 گروه تئاتر” تن جو ساجی‌کی” (Ten uu sajiki) را با چند تن دیگر از هنرمندان تشکل می‌دهد. ترایاما تمایلات گروه و خود را چنین بیان می‌کند:« خواست ما این است که مخاطب به مانند جسمی به درون تئاتر مکیده شود.”

وحشت، تاریکی، غیبت، جنون و طغیان، ارکان اصلی تئاتر ترایاما است. اموری فراگیر که می‌توان مصادیق بارزی از آنان را در جامعه ژاپن پس از جنگ مشاهده نمود.

ژاپن آلوده به رادیواکتیو. ژاپنی که نه براساس یادگار هزاران ساله خود “خورشید تابان ” همان دایره سرخ، بلکه به وسیله تششع انفجارهای دو قلوی هیروشیما و ناکازاکی، تابان شده بود.

این چنین است که ذهن هنرمندانی چون ترایاما یا مؤسسان جنبش آوانگارد بوتو با نور سیاه و تابان مالیخولیا و هیستری پیوند می‌خورند.

ژاپن پس از جنگ خود را در دو شکل بازنمایی می‌کند. اول، هم ریختی جامعه آمریکایی شده و دوم، آثار هنرمندان آوانگارد. دو نیروی متخاصم که در عرصه اجتماعی به کنش ـ واکنش می‌پردازند.

خشونت آئینی ترایاما که از پندارهای ناخودآگاه شمن‌گرایی پیش از ذن بودیسم ریشه می‌گیرد، تائید کننده و بازتاب تمایلات غیرعملی آنتونن آرتو نظریه پرداز بزرگ تئاتر دنیا است .

آن طغیانی که آرتو و سپس” گروتفسکی” تبلیغ می‌کنند، شاید به فلسفه نوعی از خودکشی ژاپنی یعنی” سه پوکو ” نزدیک است. همان کنش غیرارادی و جنون‌آمیزی که ترایاما در نمایش ” تبار خونین یک خاندان” بازنمایی می‌کند.

طغیان نیز همان راهی را می‌پیماید که” سه پوکو ” دیگر فعال تئاتر پیشرو ژاپن : آزادسازی نیروهایی که به وسیله اجتماع سرکوب شده‌اند.

* تئاتر خیابانی ـ محیطی، تئاتر همگانی در ژاپن ونظریات ترایا ما:

دوره اول فعالیت‌های ترایاما اختصاص به بررسی تأثیرات تئاتر بر مخاطب و برعکس، می‌گذرد. اما شیوه ترایاما در این پژوهش عَملی چیست؟ به عقیده وی « همگان می‌توانند بازی کنند. همگان می‌توانند ناهنجاری‌های روحیِ خود را درون فضای تئاتر پرتاب کنند. همگان می‌توانند به شرط درکِ لزومِ عنادورزی هنری، علیه ساختارهای زیباشناسی کهنه و فرسوده سنتی طغیان کنند”.

در نمایش تکان دهنده ” جنایت دکتر کایگاری ” مخاطب با رشته رویدادهایی هرا‌س‌آور و در اتاق‌هایی مواجه می‌شود که ناخودآگاهش را مورد حمله قرار می‌دهند. حمله ترایاما به آن بخشی از ذهن است که خود تماشاگر نیز از وجودش بی‌اطلاع است. در یکی از اجراهای این نمایش چند تن از تماشاگران ناخواسته از جایگاه خود بلند شده و روی صحنه می‌روند تا درون اتاق‌ها را ببینند. این همان خواست ترایاماست:یعنی « مکیده شدن مخاطب به درون فضای تئاتری.» در چنین وضعیتی مسؤولیت حضوری (Presentive) مخاطب افزایش می‌یابد. این مخاطب است که باید بسیاری از خلاءهای عمدی که در نمایش ایجاد شده را ترمیم و بازسازی کند.

“Yes” و ” سلیمان” نمایش‌هایی هستند که تئاتر را از صحنه و سالن به اتوبوس،‌ آپارتمان و خیابان منتقل می‌سازد.

در نمایش”سلیمان” پس از راه‌بندانی که بازیگران در خیابا‌ن‌های منطقه‌ای واقع در توکیو ایجاد می‌کنند، پلیس به تعقیب آنان می‌پردازد و بازیگران نیز می‌گریزند. این خود جزئی از ترفندهای ترایاما جهت اشتراک همگانی تئاتریکال بود. قایم باشک بازی گروه بازیگران با پلیس مدت‌ها ادامه می‌یابد و مردم نیز در این تلاش مشارکت می‌جویند.

* پس از آشنایی با سبک و سیاق ترایاما نظریه پرداز بزرگ تئاتر ژاپن نگاهی داریم به تئاتر کابوکی در این کشور بزرگ ومتنوع از نظر فرهنگی :

کابوکی ( kabuki) نام گونه ای از تئاتر سنتی ژاپن میباشد. شهرت کابوکی به دلیل سبک درام و نوع لباس زینتی بازیگران آن است. حروف کانجی کلمه کابوکی، به معنای آوازه خوانی، رقص، مهارت است و به همین دلیل است که کابوکی گاهی ” هنر آوازخوانی و رقص” ترجمه می شود. حروف این کلمه، به دلیل اینکه از زبان چینی وارد شده اند، مفهوم واقعی لغت را نشان نمی دهند.

در کانجی صاحب نظر تئاتر ژاپن ، “مهارت Skill” به طور کلی به بازیگر تئاتر کابوکی اشاره می کند و خود لغت کابوکی از kabuku مشتق شده که به معنای “تکیه دادن” و یا ” غیرمعمول بودن” است پس کابوکی می تواند به مفهوم تئاتر پیشرو یا تئاتر عجیب باشد. اصطلاح kabukimono به طور کلی به کسانی اشاره می کند که لباسهای عجیب می پوشند و با غرور در خیابان راه می روند.

* 1603-1629: حضور زنان در تئاتر کابوکی

پیدایش کابوکی به سال 1603 برمی گردد، زمانیکه یک مایکو (زنی که به معبد شینتویی خدمت می کند) به نام Okuni، سبک جدیدی از رقص و نمایش را در شهر کیوتو اجرا کرد. در این نمایش ها، زنان نقش زن و مرد را در نمایشنامه های کوتاهی درباره زندگی روزمره اجرا می کردند.

این سبک بسرعت محبوب شد و حتی از اوکونی خواسته شد که در دربار امپراطور آن زمان، نمایش اجرا کند. به دنبال این موفقیت، گروه های بازیگری مشابه به رقابت با اوکونی پرداختند و به این صورت، کابوکی تبدیل به نمایش و رقص دسته جمعی شد که توسط زنان به اجرا درمی آمد.

بعد از مدتی، به دلیل اینکه نمایش با امور غیراخلاقی همراه شد و باعث شد حتی بعضی کابوکی را با مفاهیم نادرست بشناسند، در سال 1629 زنان از اجرای کابوکی منع شدند.

از آنجا که کابوکی نمایش محبوبی بود، از پسران جوان برای به عهده گرفتن نقش زنان استفاده شد. دلیل انتخاب آنها این بود که دارای عضلات و صدای ظریف تری نسبت به مردان بودند و جایگزین بهتری برای نقش زنان به حساب می آمدند. به همراه تغییر جنسیت بازیگران، تغییر دیگری نیز در نوع نمایش و رقص ها پیش آمد و آن اضافه شدن هیجان و حتی خشونت به اجراها بود.

اما این تغییر نیز به انحراف کشیده شد و به دلیل فساد اخلاقی که بین بازیگران و بعضی از مشتریان پیش آمد، در سال 1652 از حضور پسران جوان به عنوان بازیگر جلوگیری به عمل آمد.

در دوره Genroku در سال های (1688-1704) کابوکی بصورت یک نمایش رسمی درآمد . در این دوره کابوکی و نوع دیگری از تئاترهای خیمه شب بازی به نام ningyō jōruri که بعدها به نام bunraku شناخته می شد، به هم نزدیک شدند و در اجراها با یکدیگر همکاری کردند و از هم تاثیر گرفتند. نمایشنامه نویس معروفی به نام Chikamatsu Monzaemon یکی از حرفه ای ترین نمایشنامه نویسان کابوکی، نمایشنامه های زیادی نوشته که مهم ترین آنها، نمایشنامه Sonezaki Shinju (خودکشی بخاطر عشق) که در اصل برای bunraku نوشته شده بود، و برای کابوکی دوباره نویسی شد.

در نیمه قرن 18، بصورت مقطعی، از محبوبیت کابوکی کاسته شد و جای خود را به بونراکو که در طبقات پایین تر اجتماع پرطرفدار بود، داد. Okuni، کسی که سبک جدیدی از رقص و نمایش را در شهر کیوتو اجرا کرد.

* کابوکی بعد از انقلاب میجی (Meiji)

تغییرات فرهنگی زیادی که در سال 1868 بعد از سقوط شوگان تاکوگاوا (Tokugawa shogunate) رخ داد و نیز حذف فرهنگ سامورایی و آغاز ارتباط ژاپن با دنیای غرب، به روی کارآمدن مجدد کابوکی کمک بسیاری کرد. در این حال، بخاطر انزوای این تئاتر در دوران جدید، بازیگران تلاش کردند تا شهرت این تئاتر را در میان طبقات بالای اجتماع افزایش دهند و سبک های سنتی را به مدرن تبدیل کنند. در طول بمباران جنگ جهانی دوم، تعداد زیادی از تماشاخانه های کابوکی تخریب شدند و اشغالگران بعد از جنگ اجرای کابوکی را ممنوع کردند. با اینهمه بعد از بین رفتن ممنوعیت، در سال 1947، نمایش کابوکی مجدداً به روی صحنه رفت.

* تئاتر کابوکی امروز در کشور ژاپن :

تاثیرات جنگ جهانی دوم، دوران سختی را برای تئاتر کابوکی رقم زد. گذشته از خرابی و صدماتی که به بزرگترین شهرهای ژاپن وارد آمد، تمایل مردم برای پذیرش تفکرات و سبک های متعلق به دوران گذشته، کم شده بود و کابوکی نیز از این موج جدید درامان نماند.

در این میان کارگردانی به نام” تتسوجی تاکچی”، بخاطر ابداعاتی که در ساخت کابوکی کلاسیک ایجاد کرد و مسبب تولد دوباره کابوکی و جلب توجه مردم در یکی از ایالات ژاپن به نام ” کانسای ” شد، محبوبیت فراوانی دارد. در میان تمام ستارگان جوانی که در کابوکی های او ایفای نقش نموند، معروفترین شان “ناکامورا گانجیرو ” بود که این دوره از اجراهای کابوکی را به افتخار او، نامگذاری کرده بودند.

امروز کابوکی ، هنوز نسبتاً محبوب باقی مانده است و تقریباً مشهورترین سبک تئاتر سنتی ژاپن محسوب می شود و بازیگران آن در تلویزیون و سینما نیز حضور دارند. حتی در انیمیشن های سنتی ژاپن نیز از مفاهیم کابوکی استفاده می شود. علاقه به کابوکی حتی به غرب نیز راه یافته است. بازیگران کابوکی تورهایی را در آمریکا و اروپا برگزار نموده اند و بعضی نمایشنامه نویسان غربی از مضامین کابوکی در آثارشان استفاده نموده اند. در 24 نوامبر سال 2005، یونسکو از کابوکی، به عنوان یکی از شاهکارهای معنوی میراث بشریت نام برد.

* برخی ارکان تئاتر کابوکی :

طراحی صحنه:
بخشی از صحنه نمایش در کابوکی، ” هاناماچی ” نامیده می شود، که در آن قسمتی از صحنه به شکل راهرویی به سمت تماشاگران باز می شود. این سکو در کابوکی نقش مهمی دارد و فقط راهرویی برای ورود و خروج ها یا راهی به سمت سکوی اصلی نیست ، بلکه صحنه های مهمی روی آن اجرا می شود. صحنه کابوکی در طول قرن 18 تغییرات زیادی کرد و مدرن تر شد. برای نمونه، اضافه شدن تعدادی حقه های نمایشی به صحنه مثل امکان غیب و ظاهر شدن بود. کابوکی می تواند به مفهوم تئاتر پیشرو یا تئاتر عجیب باشد.

Mawari-butai (سکوی چرخان):
سکویی که گرد و چرخدار است و حول سکوی اصلی و ثابت می چرخد و برای انتقال و تغییر صحنه ای به صحنه ای دیگر بسیار مناسب است.

Seri: سکوهایی که قابلیت افزایش یا کاهش ارتفاع دارند و برای بالا بردن یا پایین آوردن بازیگر در صحنه ها استفاده می شود.

Chūnori: تکنیکی است که در آن سیمی به لباس بازیگر متصل است و از آن برای به پرواز درآوردن بازیگر بالای سکو یا قسمت مشخصی از تالار نمایش استفاده می شود. امروزه این تکنیک ها کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.

در کابوکی نیز مانند بقیه هنرهای نمایشی ژاپن، جابجایی و یا تغییرات در صحنه، گاهی وقتی بازیگر در حال بازی و پرده ها نیز باز هست، انجام می شود و اینکار با Hiki Dōgu یا واگن کوچک مخصوص اینکار انجام می گیرد.

Kuroko به دستیاران صحنه گفته می شود که لباس یکدست مشکی می پوشند و تشخیص آنها مشکل است و باید با سرعت وسایل صحنه را جابجا کنند و تغییرات را برای صحنه بعد نمایش در حال اجرا آماده کنند یا به بازیگر کمک کنند تا لباسش را به سرعت تعویض کند طوری که تماشاگران متوجه نشوند.

اصول اجرا یی در تئاتر کابوکی :

نمایشهای کابوکی در سه دسته جای میگیرند. تاریخی / خانوادگی / رقص.
اجراهای تاریخی اغلب درباره حوادث تاریخی بسیار مهم ژاپن بود. در دوره حاکمیت شوگان ها، سانسور شدیدی برای ممنوعیت انتقاد از دولت وقت انجام میشد و در نتیجه مضمون نمایشنامه ها راجع به وقایع دیگر مانند جنگهای سال 1180 یا 1330 ژاپن بود.

بر خلاف اجراهای تاریخی که بیشتر درباره طبقه سامورایی ها بود، اجراهای خانوادگی (داخلی)، درباره محدودیت ها و مشکلات اجتماعی، و بخصوص راجع به زوج هایی بود که بخاطر مشکلات و موانع نمی توانستند در این دنیا کنار هم زندگی کنند و تصمیم می گرفتند تا بعد از مرگ با هم باشند و خودکشی می کردند.

در کابوکی از گریم و ماسک های مخصوصی (برای حیوانات یا موجودات غیرطبیعی) نیز استفاده می شود و رنگ های مورد استفاده نشانگر شخصیت نقشی است که بازیگر برعهده دارد.

http://japanstudies.ir/post/580/

گزارش شصت و پنجمین جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون

شصت و پنجمین جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون

از:مجید امرابی

از مجید امرایی : شصت و پنجمین جشنواره‌ی بین المللی تئاتر" آوینیون" از روز ۶ ژوییه ۲۰۱۱ (۱۵ تیرماه ۱۳۹۰) کارش را آغاز کرد و تا 5 جولای ادامه داشت ، جشنواره ای که نخستین بار در سال ۱۹۴۷ توسط هنرمند مشهور فرانسوی " ژان ویلار " بنیان گذاشته شد و خیلی زود به یک رویداد مهم فرهنگی به ‌ویژه به یکی از معتبرترین جشنواره‌‌های تئاتری در جهان مبدل شد.

ژان ویلار و همکارانش برای علا‌قمند کردن مردم به‌ ویژه جوانان به هنر تئاتر، ایوان کلیسای " پاپ‌ها " در آوینیون را صحنه‌ی اصلی نمایش‌های خود کردند . تا با بیرون کشیدن نمایش از صحنه‌های متعارف و سالختمان تئاترها ، شمار بزرگی از تماشاگران تئاتر را هر سال در فصل تابستان به این شهر بکشانند.

از ایران در سال‌های گذشته به ‌ویژه پیش از انقلاب اسلامی گروه‌های تئاتری زیادی در این جشنواره شرکت کرده اند و نیز در یکی از همین سال‌ها یکی از گروه‌های تئاتری در ایران نمایشی تعزیه را در خیابان‌های این شهر به اجرا درآورد .

در شصت و پنجمین جشنواره‌ی آوینیون قرار بود نمایش " تنها سگ اولی می‌داند چرا پارس می‌کند " به کارگردانی ابراهیم پشت‌کوهی با عنوان " مکبث ‌‌زار" به اجرا درآید و اجرای آن تا آخرین روز جشنواره‌ی آوینیون همچنان ادامه دا‌شته باشد .

این نمایش که کاری بود از گروه تئاتر "تیتوک " در بندر عباس با اقتباس آزاد از نمایشنامه‌ی مکبث اثر شکسپیربود با بهره‌گیری از بن‌مایه‌ها‌ی آیین‌های بومی و مراسم زار در جنوب ایران تولید شده بود که متاسفانه به دلیل برخی نا هماهنگی های سفارت فرانسه این گروه موفق به حضور در این جشنواره نشد .

اما گروهی 11 نفره از هنرمندان اساتید و مدیران تخصصی تئاتر متشکل از دکتر قطب الدین صادقی ، دکتر محمود عزیزی ، دکتر تاجبش فنائیان ، هادی مرزبان ، داریوش ارجمند ، ایرج راد ، مجید امرایی و حسین مسافر آستانه از جامعه تئاتری و همچنین معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دکتر حمید شاه آبادی و سید عباس عظیمی مشاور اجرایی و دو نفر به عنوان نیروی پشتیبانی و هماهنگی این معاونت به عنوان گروه کارشناسی و تخصصی موفق به حضور در این جشنواره شدند .

این گروه در مدت اقامت خود در کشور فرانسه علاوه بردیدن برخی از نمایش های بخش اصلی و بخش فرعی موفق شدند برخی از مهمترین مراکز تئاتری و هنری کشور فرانسه را نیز بازدید کنند .

هیات ایرانی شرکت کننده در جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون در حاشیه برپایی این رویداد مهم از برخی از مهمترین مراکز تئاتری کشور فرانسه هم دیدن کردند . این هیات عالی رتبه در مدت اقامت خود در این کشور از نمایش های صحنه ای .

1) " ژان خوشبخت " .

2) " ژاندارک ".

3) "بنفش".

4) " درس ".

5)" کلفت ها "

6) "جزیره بردگان" و همچنین از 15 نمایش خیابانی از کشورهای آفریقای جنوبی ، فرانسه ، آمریکا ، آلمان ، ایتالیا و مکزیک دیدن کردند .

این هیات همچنین از برخی از مهمترین مرکز هنری شهر پاریس و اوینوین بازدید کردیند از جمله .

1) مهمترین مرکز کتاب تئاتر شهر پاریس ( کتاب شکسپیر ) .

2) بازدید از موزه هنر های معاصر .

3) موزه لوور .

4) کلیسای نوتردام .

5) مهمترین مرکز تئاتر دانشگاهی شهر پاریس .

6) تئاتر شهر پاریس .

7) دفتر جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون و چندین تالار تئاتری و امکانات سالنی از دیگر برنامه های این هیات بود.

در این سفر با برنامه ریزی های به عمل آمده هیات ایرانی موفق به دیدن آثاری در بخش اصلی و جنبی جشنواره شد ، رایزنی مدیر کل هنرهای نمایشی و مدیر دفتر تئاتر خیابانی برای حضور چند گروه تئاتر خیابانی خارجی در جشنواره بین المللی تئاتر خیابانی مریوان و در صورت امکان اعزام گروه های تئاتر خیابانی ایرانی به این جشنواره با سرپرستان و مدیران تئاتری از دیگر برنامه های هیات ایرانی حاضر در جشنواره تئاتر اوینیون بود .

در جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون امسال بیش از20 نمایش صحنه ای در بخش اصلی و همچنین ۴۰ نمایش رقص و موسیقی در بخش رسمی که به " IN " معروف است و می‌توان آن را " داخلی " ترجمه کرد اجرا شدند و همچنین نزدیک به یک‌هزار نمایش خیابانی ، صحنه ای ، رقص و پانتومیم در بخش حاشیه‌ای یا " OFF " برگزار شد.

جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون یکی از معتبرترین جشنواره های تئاتری جهان است جشنواره ای در دو بخش " اصلی " و " بخش فرعی " یا ( آف تئاتر) در طول برگزاری این جشنواره که حدود سه‌ هفته است شهر اوینیون همه تئاتراست گروه های تئاتری در بخش اصلی نمایش های خود را در فضا هایی که از قبل طراحی شده است اجرا می کنند در این بخش مهمترین و جدید ترین تکنیک های روز اجرایی تئاتردیده می شود کارگردانان و تئوریسین های تئاتری از سراسر جهان گرد هم می آیند تا تکنیک های روز خود را معرفی کنند ، سالن هایی که از حیاط کلیسا گرفته تا تالارهای مجلل و کارگاه های کوچک نمایش، نمایش های آپارتمانی ، خیابانی درپارکینگ و پشت بام ها و...را شامل می شود .

دربخش فرعی یا همان آف هم که در واقع پر طرفدار ترین بخش این جشنواره به جهت جذب مخاطب است به دلیل گوناگونی و تنوع اجراها آثار بیشتری اجرا می شود آثاری به شیوه ها و سبک های مختلف از تئاتر آپارتمانی گرفته تا نمایش های آکروباتیک سیرکی ، تئاتری های خیابانی در فضا های متفاوت از حیاط خانه ها تا پشت بام ها پارکینگ ها و کافه ها و همین ها است که در مدت برگزاری جشنواره اوینیون را به بازار بزرگ تئاتر جهان تبدیل می کند .

گروه‌های تئاتری و موسیقی بخش آف تئاتر، هنرمندان میم و دلقک های آکروبات باز ، عروسک های غول پیکر و کوچک و میله ای همه و همه به هنرنمایی می پردازند و به هر طرف که سر می چرخانی تئاتر است و تئاتر .

از نیمروز تا پاسی از شب می گذرد و تو فقط ناظر بر تئاترهایی هستی که درهر گوشه گروهی جمع شده اند تا یا تئاتر ببینند و یا در مورد تئاتر صحبت کنند .

بازار گفت و گو ها گرم است هر کسی در مورد ظرفیت های نمایشی کشور خود و فرهنگ تئاتری کشورش می گوید و نسبت تئاتر خود را با تئاتر جهان ارزیابی و به رخ دیگران می کشد آوردگاه فرهنگ است وهنر .

در خیابان ها و کوچه‌‌ها و میدان‌ها به‌ ویژه خیابان جمهوری و میدان " کاخ پاپ‌‌ها " هریک به شیوه‌ای بخشی از نمایش خود را بازی می‌کنند و با پخش کارت ‌پستال ها و پوستر های نمایش های خود برای جلب تماشاگران تبلیغ می کنند مسابقه ای فرهنگی برای جذب مخاطب بیشتر.

در و دیوار آوینیون در این مدت از تئاتر حرف می زند و دیگر هیچ اگر گذری از کنار هر گروه رد شوی حتما برای چند بار واژه تئاتررا از زبان آنها می شنوی که در مکالمات خود از آن استفاده می کنند .

در گوشه ای از این میدان بزرگ تئاتر زن و مرد سرخ پوستی را می بینی که مشغول اجرای یک نمایش بومی از فرهنگ خود هستند و تماشاگرانی که مشتاقانه در حال دیدن هستند نمایشگران با شکل و شمایل سرخ پوستی لباس های زیبا و آواز خواندن زیبا ترشان همزمان با اجرای تئاترخود سی دی های نمایش و موسیقی خود را هم عرضه می کنند و این برای ما جالب بود در گوشه ای دیگر گروهی نمایشی از ساحل عاج آمده تا نمایش های بومی و سنتی کشور های آفریقایی را معرفی کند کمی آن طرف تر زن و مردی جوان، خیمه‌شب‌بازِی می کنند اهل کشور رومانی هستند. عروسک‌های نوازندة جاز و ویولن، ویولن‌سِل، سنتور خود را حرکت می‌دادند ، نخ عروسک‌ها را به دست بچه‌ها می دهند تا برای لحظه ای نمایش خیمه شب بازی را تجربه کنند .

گروه های تئاتر خیابانی و کارناوالی از کشور های اروپایی چون آلمان ، ایتالیا ، روسیه ،مجارستان و کشورهای حوزه اسکاندیناوی و... در جای جای خیابان جمهوری و کوچه های پیرامون آن مشغول اجرا هستند و هر گروهی در گوشه ای معرکه گرفته است .

در گوشه ای از میدانگاه نمایش عروسکی که دو عروسک " آوازه خوان طاس " و " یک اسکلت " است که طنز جالبی در پس آن است آوازه خوان صدایی زیبا دارد که باعت رقص و جان گرفتن اسکلت شده است نمایشگران عروسکی دست بچه های علاقه مند را می‌ گیرند و در حین بازی حرکت دادن عروسک‌ها همراه با ضرباهنگ موسیقایی رهبریشان می‌کنند. ـ کمی آن طرفتر پیر مرد آکروبات باز اهل کشور تایلند مشغول اجرای نمایش خود است پارچه ای را به بالای دو تیرک بلند که از طریق یک طناب به هم متصل شده اند و قبل تعبیه شده است می اندازد سر پارچه را می گیرد و ازآن بالا می‌رود به بالای تیرک و طناب که می رسد شیرین کاری های نمایشی او چشم هر تماشاگری را به خود معطوف می دارد .

از خیابان و ازدحام و شلوغی که رد می شوی وارد تالار بزرگ کاخ پاپ ها می شوی همان جایی که قرار است نمایش " ژاندارک " از کشور هلند اجرا شود تالار حیاط یک کلیسای بزرگ و قدیمی است حدود پنج هزار نفر تماشاگر بر صندلی هایی که از قبل طراحی و چیده شده اند نشسته اند تالاری است که سقف آن آسمان است عمق صحنه دیوارهای فضای داخلی کلیسا است طراحی نور و موسیقی طوری است که به زیبا ترین شکل ممکن شما نمایش را می بینید .

داستان نمایش همان داستان معروف " ژاندارک قهرمان " است که به شیوه فیلم تئاتر اجرا می شود زیبا ترین بخش اجرا توجه کارگردان به ابعاد مختلف بازی بازیگر است شما در قالب تصویر و ویدئو پروژکتور در چهار بعد بازی بازیگر را می بینید حتی به کمک فیلم میزان سن ها طراحی شده است دوربین چنان کاشته شده که فاصه های واقعی بازیگران نسبت به همدیگر را در چهار بعد بازی می توان با طراحی کارگردان دید و این است تکنیک روز اجرای تئاتر که ما از آن دوریم ، هر چند اگر قرار باشد ارزیابی و مقایسه ای صورت گیرد جشنواره های تئاتر خودمان مثل جشنواره تئاتر فجر و کودک ونوجوان و آیینی و سنتی و... در برخی وجوه و جنبه های محتوایی و تکنیکی که به فرهنگ تئاتری مشرق زمین برمی گردد و تفاوت های تئاتر شرقی با غربی است ، یک سرو گردن از برخی تئاتر های اوینیون بالاتربودند .

نمایش ژاندارک تمام می شود در خارج از فضای کاخ پاپ ها تلخکی هایی از کشور فرانسه در میدانگاه ، پانتومیم ‌بازی می‌کند ، جماعت زیادی از مردم محو تماشای هنرنمایی آنها شده اند .

کمی آن طرف تر نوازنده ای از کشور تاجیکستان همراه با بازی نمایشی مشغول نواختن فلوت است در حین نواختن با بازیگر مقابل چنان زیبا ارتباط نمایشی برقرار می کند که همه را جادو کرده است چنان زیبا می نوازد که تماشاگران مبهوت انگشتان و صدای ساز و البته حرکات نمایشی او او شده اند و هر چند دقیقه یک بار برایش کف می زنند .

به یاد هنرمندان بزرگ نمایش های آیینی و سنتی و حتی موسیقی مقامی کشورخودمان می افتم که جایشان واقعا خالی است نمایشگران تئاتر خیابانی هم جایشان خالی است اگر بودند حتما چشم ها را مسحورهنرنمایی خود می کردند .

کمی آنطرفتر گروهی مشغول نقاشی و طراحی هستند پیر مرد ایرانی که نامش حسین است در گوشه ای مشغول کشیدن کاریکاتوراست به گفته خودش ده سال است که دراین جشنواره حضور دارد و کارش هم همین است الحق که کاریکاتوریستی لایق است .

آن طرف تر کارناوالی با درشکه و افرادی با لباس های یک دست سرخ رنگ در حال گذشتن از خیابان جمهوری هستند نمایشی خیابانی و البته طنز و کمدی ، مردم به دنبال کارناوال در حال حرکت هستند درهر ایستگاه یک اتفاق جالب نمایشی رخ می دهد و البته با دخالت و مشارکت تماشاگران در هر مکان نمایشی متفاوت اجرا می کنند .

کمی آنطرف تر جوانی که صورت خود را با گریم به شکل دلقک ها در آورده در حال بازی است اطراف او هم چند بازیگر که موهایشان را به رنگ های سبز و سرخ و آبی رنگ کرده اند هم حرکاتی نمایشی انجام می دهند چندین توپ و حلقه را با نوای موسیقی به هوا پرتاب می‌کنند ، می‌چرخانند و پس از دست به دست شدن در نهایت توپ ها به نفر اول می رسد .

آن طرف تر گروهی نمایشی که از کشور قزاقستان آمده اند یک تئاتر خیابانی کامل را اجرا می کنند حکایت پسرکی است که در جنگلی بزرگ گم شده مردم را درخت می انگارد و به این وسیله آنها را در بازی خود مشارکت می دهد ، نمایشی ریتمیک که زمینة کارشان تار و تنبک است .

جلوتر که می رویم گروهی از کشور ژاپن نمایشی اعتراضی را آماده کرده اند داستان " انفجار نخستین بمب اتم در هیروشیما و ناکازاکی است جذابیت های خاصی دارد به کمک یونولیت حجم های بزرگی طراحی کرده اند که در حین اجرا با خود حمل می کنند .

امروز را تماما با تئاتر به نیمه شب رساندیم و ساعت حدود یک نیم صبح بود که شام خوردیم فردا همه گروه به دیدن نمایش " بنفش " رفتند نمایشی با جذابیت های زیبای بصری و تکنیکی و پس از آن نمایش " ژان خوشبخت " را دیدیم بعد از هر نمایش در لابی هتل به بحث و گفت و گو می نشستیم نظرات مختلفی در مورد شیوه اجرایی کارگردانی و بازیگری نمایش ها شنیده می شد استاد فنائیان سطح کیفی نمایش ها را پایین تر از جشنواره فجر خودمان می داند ، آقای مسافر تکنیک ها را جذاب و به روز می داند استاد ارجمند هم معتقد است هنرمندان ایرانی چیزی از آثاری که دیده است کم ندارند ، بحث من و استاد راد حول موضوع تکنیک ومحتوا گل می اندازد استاد مرزبان هم در بحث همراه می شود خلاصه جلسه ای خوب و پر بار برای حاضرین جلسه کاملا تخصصی است و سخنرانان هم همه از پیشکسوتان تئاتر ایران میدان مباحثه و تخصص است .

هر روز علاوه بر دیدن چند نمایش صحنه ای ده ها نمایش خیابانی را هم می شد دید با مدیر کل هنرهای نمایشی و گهگاه با حضور اساتید تئاتر با سرپرستان گروه ها به گفت و گو می نشینیم و از آنها برای حضور در ایران و در صورت امکان حضور گروه های ایرانی در جشنواره های تئاتر کشورهایشان گفت و گو می کنیم .

در انتهای یک خیابان نمایشی بدون کلام از کشور چین در حال اجرا است با دیدن این نمایش به یاد بازی های یاسر خاسب در تئاتر خودمان می افتم که چقدر شبیه به این شیوه اجرایی نمایش است .

هر چند هدف هر جشنواره ی زنده و پرتحرکی ، با توجه به آثار نویسندگان معاصر، هنر کارگردانی ، بازیگری و هنرهای جانبی تئاتراهمیت ارتباط میان هنرمند با تماشاگر است اما اوینیون چیز دیگری است مدلی غیر قابل تکرار در جشنواره های تئاتری جهان .

در بخش اصلی جشنواره از20 گروه دعوت شده 5 نمایش را ما دیدیم یعنی یک چهارم آثار بخش مسابقه هر چند همه گروه نه ، ولی من توانستم 5 نمایش از بخش اصلی را ببینم . بسیاری از نمایش‌‌ها و هنرمندان برای نخستین بار به اوینیون آمده بودند از 20 نمایش بخش اصلی پانزده نمایش برای نخستین بار در سالن‌های تئاتر جشنواره اوینیون و در حیاط کاخ پاپ‌ها و دیگر سالن ها به صحنه می رفتند کاتالوگ جشنواره را که دیدیم متوجه عظمت و بزرگی جشنواره شدم بیش از هزار نمایش در این جشنواره اجرا می شود و این کار هر جشنواره ای نیست .

خواب و خورندارم روز بعد به کمک یکی از ایرانیان مقیم اوینیون که دانشجویی تئاتر است (آقا رضا ) به دبیر خانه جشنواره می رویم 3 ساعت را به این کار اختصاص می دهیم در طول این سه ساعت با توضیحات مسئول دبیر خانه " ژان زوریج " با چهره های تاثیرگذار جشنواره تئاتر اوینیون از جمله " ژان مورو" ، " اگنس واردا" ، " اریان منوشکین" ، " والر نوارینا " و " ژان پیر ونسان" که به گفته وی از بانیان جشنواره‌ اوینیون هستند آشنا می شویم .

او می گوید دردوره های گذشته نمایش های "سکوت کمونیست‌ها " کار ژان پیر ونسان، " نیم ‌پخته، خون‌چکان ، سرخ‌شده روی زغال" کار "فدریگو گارسیا" و" رفتار غیرقانونی از " دیودُنه نیانگونا " با پشتیبانی تئاترهای ‌شهر،‌ مجموعة " ادامی" و هیئت‌های‌ مشاور روی ‌صحنه ‌آمده است .

کارگاه‌های تئاترهای ‌شهر‌ دکورهای " پاراوان‌ها "، "صفحات هوپنوس" و "پروندة ناشناخته" را ساختند و دو فرستندة تلویزیونی " آرته " و " فرانس دو" " پروندة ناشناخته " از " والِر نووارینا " و " ریچارد سوم" کار "پتر ورلهست" را پخش کردند. و این تنها بخشی از خاطرات من در جشنواره اوینیون بود

۲۵ اَمرداد ۱۳۹۰ ۱۴:۳۲

پایگاه اطلاع رسانی هنر ایران